 |  |  |
We vinden het een belangrijk onderwerp, omdat we er zelf ook mee te maken hebben gehad.
Ook zien we dat het helaas actueler blijkt te worden in de eindtijd. De hele wereld wordt harder, het is ieder voor zich…. en als ik de baas ben over jou, dan ben jij het tenminste niet over mij.
N.a.v. deze twee boekjes, wil ik een aantal punten tot nadenken en herkenning geven. Let wel, ik ga nu uit van een kerk, maar dit kan ook in een bedrijf in deze maatschappij gezien worden.
Eerst mij eigen verhaal.
In werkelijkheid veel complexer (en er gaat natuurlijk nog een heleboel aan vooraf), maar kortweg komt het hier op neer:
-
Ik zat net in het kerkbestuur voor de taak van 'denktank coördinator' (met een groepje nieuwe plannen bedenken en toetsen op haalbaarheid etc.) en was erg enthousiast aan deze taak begonnen. Veel goede ideeën en plannen. Ik hoopte dat er mede door mij, dingen mochten veranderen (verbeteren) in de gemeente. Meer vernieuwing.
Helaas liep het anders.
Niet lang nadat ik aan mijn nieuwe taak was begonnen, hield een van de ouderlingen een preek. In deze preek kwamen meerdere dingen naar voren, die gewoon echt niet klopten met de Bijbel. Er zelfs haaks op stonden.
Dus besloot ik met mijn vriend samen vragen te stellen over deze preek. Die stuurden we in een brief, samen met onze conclusies naar de predikant (die is tenslotte eindverantwoordelijke voor de woordverkondiging).
Nou, toen brak de hel los. Ik heb nog zelden iemand ze boos meegemaakt. Hoe we het in ons hoofd haalden, deze brief te sturen en deze dingen te zeggen over: 'een gerespecteerd ouderling'. (Ik had al veel langer moeite met deze persoon, die duidelijk 'de baas' is in de gemeente).
Er werd geen woord gesproken over de inhoud van onze brief; nee er werd in plaas daarvan een speciale bestuursvergadering gehouden over mij. Wat dit bestuur met mij aanmoest. Aangezien in me geen kop van jut wilde laten maken, ben ik per direkt uit het bestuur gestapt.
Ik moest mijn verontschuldigingen aan deze ouderling gaan aanbieden in een speciaal gesprek (wat ik niet heb gedaan), en tot die tijd werden er allerlei verboden opgelegt voor mij én anderen. Ineens mocht bijvoorbeeld de muziekgroep niet meer oefenen. Toen werd er een hetze tegen mij begonnen en toen ook dat niet bleek te werken, was mijn vriend aan de beurt.
Uiteindelijk hebben we samen de gemeente verlaten en later ook het kerkgenootschap.
Hoe besturen vaak te werk gaan
Mijn verhaal laat zien hoe kerkbesturen en predikanten elkaar de hand boven het hoofd houden en iedereen die vragen stelt met machtsmisbruik en manipulatie de kerk uitwerken. Of eigenlijk liever; het leven zo onmogelijk maken, dat ze uit zichzelf gaan. Dan kan de 'schuld' immers gemakkelijker bij de ander worden neergelegd en blijven zijzelf vrij van blaam.
Moeilijke stappen
Het zijn moeilijke stappen, die een mens soms moet zetten. Toch zijn dit wel de dingen waar Jezus over praat in de toespraken over de eindtijd (bijv. Luc. 21).
Een van de tekenen van de eindtijd is dat je bedrogen kunt worden door broeders en zusters (in de gemeente), vrienden en familie, wanneer je voor eerlijkheid en rechtvaardigheid kiest en voor Gods Woord en Zijn geboden. Het gaat dwars door families heen. Het heeft mij ook vrienden gekost, die zich ineens tegen je keren alsof ze je nooit gekend hebben. Onbegrijpelijk en verwarrend en beangstigend zelfs soms. Ook mijn familie heeft er wel een dreun van meegekregen.
Macht en gezag zijn niet hetzelfde!
N.a.v. de boekjes wil ik proberen tot een soort van samenvatting in eigen bewoordingen te komen over machtsfiguren en de mensen die zij juist WEL en juist liever NIET in hun omgeving hebben.
De mensen van de laatste groep worden dan ook eerder merkbaar slachtoffer van echt machtsmisbruik, terwijl de mensen van de eerste groep eigenlijk ook slachtoffers zijn, maar (door manipulaties) meer ongemerkt; zij laten echter wel toe, dat machtsmisbruik tegen de mensen van de laatste groep plaatsvindt. Zij zijn afhankelijk van de machtsfiguur én houden eveneens de machtsmisbruik in stand. Eén van de boekjes noemt hen de schoothondjes, die nooit blaffen.
In het basisstuk over vrouwen in de gemeente, komt het verschil tussen macht en gezag aan de orde en worden ook verschillende gezagskringen genoemd, waarin anderen elkaar toestemming geven leiding te geven en gezag uit te oefenen.
-
Gezag = is het recht dat iemand gegeven wordt om iets van anderen te vragen.
Macht = is het vermogen dat iemand heeft om iets van anderen gedaan te krijgen.
Kenmerken van een machtsfiguur
Een machtsfiguur is iemand die leiding geeft met macht i.p.v. gezag en alleen maar ongestoord wil heersen en beheersen. Hierbij wordt uiteraard geen kritiek geduld.
Wie kritiek durft te geven of vragen durft te stellen, krijgt al vrij snel (en met steeds meer macht) door, dat dit niet de bedoeling is. Hierbij worden mensen uit de omgeving van de machtsfiguur ingezet om degene die kritiek heeft durven geven (of vragen durven stellen) zo snel mogelijk uit te schakelen en de gemaakte golven weer glad te strijken.
De kritiekgever wordt tot 'bad guy' gemaakt. En die 'bad guy' is ineens de ordeverstoorder, de coupepleger, de complotdenker en verdachte dader geworden. De machtsfiguur neemt snel een publiekelijke slachtofferrol aan. 'O, o, o wat is hem/haar een schandelijke schade aangedaan, terwijl hij/zij er niets aan kon doen'...
Vaak is de kritiekgever het niet eens duidelijk waarvoor hij/zij veroordeeld is. Je wordt gewoon alleen maar geëlimineerd uit de groep, zodat de rust (lees alleenheerschappij van de machtsfiguur) weer zo snel mogelijk terugkeert.
De machtsfiguur bedeelt zich a.g.v de kritiek een publieke slachtofferrol toe en de kritiekgever wordt vervolgens door hem als de publiekelijke dader aangewezen. Deze zelfde tactieken zien we ook vaak in politiek en maatschappij.
De tactieken van de machtsfiguur
Naast kenmerkende eigenschappen, heeft de machtsfiguur ook vaste kenmerkende tactieken.
De machtsfiguur:
-
A. Kan zichzelf heel goed buiten schot houden, door bijvoorbeeld onderwerpen die te confronterend worden, snel over een andere boeg te gooien. Of door een zogenaamd slecht geheugen gemaakte afspraken te vergeten (vooral ook niet te veel vastleggen op papier en belangrijke stukken zo snel mogelijk kwijtraken). Verder geven ze anderen altijd de schuld van hun eigen fouten en tekortkomingen en is de situatie altijd net even anders dan de werkelijkeheid (=liegen) of worden dingen naar hun eigen straatje verdraaid of ontkend.
Ook heel kenmerkend is het zogenaamde 'mist bouwen', van het Engelse 'fog' (fear/ angst - obligation/ verplichting - guilt/ schuldgevoel); hierdoor zie je ineens door de bomen het bos niet meer. En dit is natuurlijk je eigen schuld.
B. Kan heel goed de focus op de ander zetten, door te wijzen op de 'zwakke plekken' van de ander. Je krijgt al snel je plek toegewezen en je bent altijd te jong, te onervaren, te kort bekeerd, te weinig geïnformeerd etc. Er wordt geprobeerd de ander zich schuldig te laten voelen/ het goede geweten wordt misbruikt, de eigenwaarde afgebroken en er worden minderwaarigheidsgevoelens gekweekt. En er worden 'onschuldigen' bij betrokken. Als jij mij kritiek geeft en dat volhoudt, dan heeft dat ook gevolgen voor die en die en die... (lees iemand die niks met 'de zaak' te maken heeft).
In mijn eigen situatie kreeg ik binnen 5 minuten op de eerste vergadering door de machtsfiguur in kwestie al mijn plaats toegewezen. Ik was immers nog maar een groentje in dit bestuur (maar zeker niet in besturen…). De notulen kwamen veel te laat en waren onvolledig. Het was niet nodig dat ik mijn eigen aantekeningen zou maken en er werd via de e-mail gewoon buiten mij om vergaderd.
[ Blijkbaar was ik een bedreiging en wilde ze mij en een bestuurstaak-zoethoudertje voor spek en bonen bezig houden, maar helaas…]
Zonder onderdanen geen heerschappij
Een machtsfiguur bestaat bij de gratie van zijn helpers (lees onderdanen). In een christelijk milieu hebben ze het redelijk makkelijk, door alles te laten bedekken met de 'mantel der liefde'. Verder wordt het eenheidsdenken van tegenwoordig nog al gepropagandeerd door o.a. de 'oecumene', waar iedere kerk zo beetje in deel van is; dus afwijkende meningen hebben weinig kans op gehoor.
De tendens is: Op broeders en zusters in de kerk lever je geen kritiek….dat hoort niet. Én in onze gemeente machtsmisbruik….nee hoor, dat kan niet. Én iedereen doet dit of dat toch, dus dat zal het wel zo horen. Toch?!
WORD WAKKER A.U.B!!
Elkaar vernamen (oftewel terechtwijzen/ aanscherpen) en elkaar toetsen zijn belangrijke christelijke onderlinge opdrachten!! Enkele teksten, bijv:
2 Corinthiërs 13:11:
Overigens, broeders, weest blijde, laat u terecht brengen, laat u vermanen, weest eensgezind, houdt vrede, en de God der liefde en des vredes zal met u zijn. (NBG51)
Colossenzen 3:16:
Laat de boodschap van Christus in volle rijkdom in u wonen. Leer en vermaan elkaar met alle wijsheid. Zing ter ere van God met een dankbaar hart psalmen, hymnen en geestelijke liederen. (GNB)
Job 34:3:
Want uitspraken kun je toetsen zoals je eten keurt door goed te proeven. (GNB)
1 Timotheüs 5:20:
Wijs degenen die zondigen, openlijk terecht, dan zijn ook de anderen gewaarschuwd. (GBN)
1 Thessalonicen 5: 21,22:
Onderzoek alles op zijn waarde en houd vast wat goed is.
Ga elk soort kwaad uit de weg. (GNB)
1 Johannes 4:1:
Vrienden, de valse profeten die in de wereld rondgaan, zijn talrijk. Geloof niet iedereen, maar onderzoek of iemand door de Geest van God bezield wordt. (GNB)
2 Timotheüs 2:19:
Maar de fundering die God heeft gelegd, is onwrikbaar. Er staat in gebeiteld: De Heer kent wie hem toebehoren, en: Ieder die zegt dat hij de Heer toebehoort, moet het kwaad uit de weg blijven. (GNB)
De onderdanen/ helpers
Er zijn verschillende typen mensen (of combies ervan) die een machtsfiguur graag in zijn/ haar omgeving heeft. De machtsfiguur bestaat namelijk bij de gratie van deze mensen. Ze zijn zelf ook afhankelijk van de machtsfiguur in hun bestaansrecht en functioneren, want anders volgen er sancties tegen hen. Zo worden ze (meestal onbewust) in de greep gehouden.
Het zijn:
- Zij zullen het ook graag voor de machtsfiguur opnemen en deze beschermen tegen kritiek.
- Zij zijn gemakkkelijk te kwetsen door een machtsfiguur door hen de schuld te geven, dat er dingen over het hoofd zijn gezien. Deze mensen kunnen echter ook worden ingezet om een proces ellenlang te rekken.
- Elke vraag of kritiek wordt door de machtsfiguur tot een conflict gemaakt en deze mensen zijn maar al te bereid daarin te willen bemiddelen en de golven te stillen.
- De machtsfiguur prijst ze de hemel of de grond in en heeft ze daarmee in de greep. Deze mensen kunnen goed de aandacht afleiden voor de machtsfiguur.
- Heeft de kritiekgever/ vragensteller het meeste aanzien, dan volgen ze die; is het de machtsfiguur dan volgen ze die. De machtsfiguur is heel goed in het geven van kleine koekjes aan dit soort mensen, dan zijn ze weer een tijdje zoet.
Bedreigingen voor een machtsfiguur
Dit zijn de mensen die een machtsfiguur NIET graag in zijn omgeving heeft. Hij/zij heeft zelf liever dat ze er helemaal niet zijn. Opruimen dus, want opgeruimd staat netjes; rust in de tent. En als ze niet goedschiks hun mond houden, moeten ze maar kwaadschiks verdwijnen.
- Alleen bij machtsfiguren duurt eerlijkheid vaak niet het langst. Die hebben verborgen agenda's om maar aan de macht te blijven. En de kritische mens doorziet dit én brengt het ook nog aan het licht. Een enorm gevaar dus voor een machtsfiguur.
- De machtsfiguur wil echter juist mensen afhankelijk houden en als groep bijeen. Met complimentjes worden mensen zoet gehouden en bijeen. De kritiekgever/ vragensteller is echter niet opzoek naar het bij de groep horen, maar naar waarheid en rechtvaardigheid.
Hieraan kun je geen concessies doen, om maar een eenheid te creëren of te behouden. De machtsfiguur duldt geen onafhankelijken, maar alleen afhankelijken in de omgeving. Die samen gelijk denken en doen als hij/ zij.
Hoe de bedreigingen geïnterpreteerd worden
Vrij en onafhankelijk zijn is een bedreiging van de machtsfiguur. Een vraag/ kritiek wordt opgevat als (bijv.):
- Het zal wel persoonlijk bedoeld zijn (dus op de persoon en niet de daden). Wraakzucht. Jaloezie.
- Het is een ondoordachte aktie en met gebrek aan kennis of gebaseerd op foute feiten.
- Ze maken golven en willen de eenheid verstoren. Kijk wat een slechte naam ze ons geven……ze zijn tegen eenheid en willen en scheiding/ splisting veroorzaken.
- Ze willen alleen maar interessant doen en in de picture staan…..
- Ze willen de leiding overnemen, zonder ons te informeren en zonder onze goedkeuring (coupeplegers).
Bij dergelijke signalen af te geven voelen alle meelopers zich ook persoonlijk 'bedreigt', door de kritiekgever/ vraagsteller en zullen allemaal hun mannetjes staan om zichzelf en de machtsfiguur (immers ook 'slachtoffer net als zij') te beschermen. En laat dat nu precies de bedoeling zijn.
Het liefst krijgt de kritiekgever zelf nu de sticker : "machtsfiguur" opgeplakt. Hij/ zij heeft hen immers persoonlijk aangevallen en wil het 'conflict' ook niet oplossen of bemiddeling hierin (lees concessies doen); niets met de mantel der liefde bedekken, dus is niet vergevingsgezind; wil niet met een klein koekje gevoerd worden en verder zoet blijven; wil niet doen wat de groep doet (dus komt de eenheid verstoren). Ja, zo'n iemand kun je niet langer in je midden hebben, die vraagt erom om uit de groep gezet te worden.
De inhoud wordt vergeten
Omdat de meelopers zo geïnstrueerd worden door de machtsfiguur dat het lijk alsof ze persoonlijk aangevallen en bedreigt worden; is dat ook het enige waar ze naar kijken. Ze moeten eerst zelf weer van deze aanval genezen/ bekomen. De tijd om naar inhoudelijk naar de kritiek/ vraag te kijken is er niet. De focus ligt op henzelf.
Soms duurt het nog tijden voordat er misschien eens iemand op het idee komt om toch eens inhoudelijk te gaan kijken naar de kritiek/ vraag. En stel dat deze tot inzichten komt, dan zijn er 2 mogelijkheden:
a. Het gewoon weer in de doofpot stoppen; het is immers al weer zo lang geleden. En de kritiekgever/ vraagsteller is allang verdwenen. Het heeft toch geen zin meer het weer aan te kaarten.
b. Wel voor de waarheid gaan, maar dan wel met de wetenschap dat je lot van te voren al bezegeld is. Jou zal het waarschijnlijk net zo vergaan als je voorganger.
In de praktijk kiezen de meeste mensen helaas toch telkens voor de weg met de minste weerstand. "Je kunt beter vasthouden wat je hebt, ook al is het misschien op vele punten niet goed, want dat heb je tenmiste nog wat", denken vele mensen.
Kies je echter voor eerlijkheid, rechtvaardigheid en waarheid, via de smalle weg, dan waarschuwt Jezus dat het nog best wel eens moeilijk kan worden. En maar weinig mensen zullen bereid zijn deze weg te gaan. Je kunt er vrienden en familie door kwijtraken en dat zijn moeilijke keuzes.
Vergeet niet dat Jezus wel is voorgegaan op deze weg en dat Hij je in de steek zal laten. Hij blijft trouw.
2 Timotheüs 2:11-13 (GNB)
Deze woorden zijn betrouwbaar: Als we met hem gestorven zijn, zullen we ook met hem leven; als we volharden, zullen we ook met hem heersen; als wij hem verloochenen, zal hij ons verloochenen; als wij ontrouw worden, blijft hij trouw: zichzelf verloochenen kan hij immers niet.
Tot slot: Wat kun je zelf doen?
Als je zelf slachtoffer bent (geworden) van machtsmisbruik kun je een aantal dingen doen:
Verder helpt praten je te analyseren wat er gebeurd is. Om de puzzelstukjes op de plaats te krijgen, waadoor de mist van verwarring en verbazing langzaam optrekt. En misschien ontmoet je wel mensen die soortgelijke dingen hebben meegemaakt.
Jesaja dacht dat hij te jong was, toch gebruikte God hem als profeet. Mozes durfde niet te praten in het openbaar, toch koos God hem als leider voor zijn volk. Petrus kon niet lezen of schrijven, maar Jezus koos Hem als discipel. En Paulus had nota bene vele christenen vervolgd, maar God koos toch hem voor de verkondiging van Zijn Woord. En Paulus staat meestal wel als een krachtig persoon bekend, maar toen hij begon met zijn christenopdracht viel hij bijna flauw van angst. Lees maar:
1 Corinthiërs 2:1-5 (Het Boek)
Toen ik voor het eerst bij u was, kwam ik dan ook niet met dure woorden en hoogdravende ideeën aan. Ik heb u heel eenvoudig Gods boodschap bekendgemaakt.
Ik had namelijk besloten bij u alleen maar te spreken over Jezus Christus en Zijn sterven aan het kruis.
Toen ik kwam, was ik niet sterk. Integendeel, ik was bang en beefde.
De woorden waarmee ik u over Jezus Christus vertelde, waren niet scherp en overtuigend. Maar u ervoer dat het uit mijn hart kwam en God liet er kracht van uitgaan.
Want uw geloof moet niet gebaseerd zijn op menselijke wijsheid, maar op kracht van God.
Dit bemoedigd mij wel. Er is dus ook voor mij nog hoop!
Josien Kuipers- van der Marel d.d. april 2005
Opmerking achteraf: Let wel; gelukkig zijn er niet in elke kerk machtsfiguren of slechte leiders. Dit stuk is bedoeld om ze te herkennen, als ze wel zijn of dreigen te ontpoppen. Niet om in iedere gemeente er een of meer op te zoeken en te bestempelen.